Монголын ахмадуудын тэтгэвэр бол зүгээр нэг орлого биш. Энэ бол тэдний 20, 30, зарим нь 40 гаруй жилийн хөдөлмөрийн үр дүн, сар бүр хүү тооцолгүйгээр нийгмийн даатгалд хуримтлуулсан амьдралын баталгаа юм. Гэтэл уг мөнгөө урьдчилан бөөндүүлж авахад нь банк, санхүүгийн байгууллагын тогтолцоо хэт өндөр өртөг, ойлгомжгүй суутгал, бодит бус эрсдэл нэрийн дор ихээхэн хэмжээний мөнгийг “алга болгодог” бодит жишээ цөөнгүй байна.

Саяхан гарсан нэгэн тохиолдлыг авч үзье.
36 сарын хугацаатай тэтгэврийн зээл авахад тооцоогоор 30.650.000 төгрөг олгох ёстой атал, бодитоор 23.500.000 төгрөг олгогдож, 7.150.000 төгрөг эхнээсээ суутгагдсан байна. Гэрээг нягталбал:

• Жилийн 18% хүү

• Даатгал нэрийн дор 250.000 төгрөгийн суутгал

• Бусад шимтгэл, хураамж

Эндээс асуулт ургана. Тэтгэвэр бол хадгаламж уу, эсвэл зээл үү?

Ахмад настан тэтгэврээ урьдчилан авах нь банкнаас “зээл гуйж” буй хэрэг үү, эсвэл өөрийнхөө хуримтлуулсан мөнгийг хугацаанаас нь өмнө ашиглаж буй хэлбэр үү?

Хэрэв энэ нь жинхэнэ утгаараа зээл бол:

• Яагаад эрсдэл бараг байхгүй (төрөөс баталгаажсан тэтгэвэр) орлоготой хүнд өндөр хүү ногдуулдаг вэ?

• Яагаад эхнээсээ ийм их мөнгийг “хүү, шимтгэл” нэрээр суутгадаг вэ?

Харин хуримтлалаа урьдчилан авч буй хэлбэр гэж үзвэл:

• Яагаад өөрийн мөнгөндөө хүү төлөх ёстой гэж?

• Яагаад ахмад настанд бодит сонголт, ойлгомжтой тайлбар өгдөггүй вэ?

“Хууль ёсны” гэдэг нэрийн цаадах ёс зүй. Банк, санхүүгийн байгууллагууд “хууль, журамд нийцсэн” гэж тайлбарладаг. Магадгүй бичиг цаасны хувьд тийм байж болно. Гэхдээ энд ёс зүйн асуулт хөндөгдөнө.

• Санхүүгийн мэдлэг багатай,

• Өндөр настай,

• Орлого нь тогтмол боловч сонголт багатай

иргэдэд зориулсан бүтээгдэхүүн ийм ашиг ихтэй, иргэнд ээлгүй байж болох уу? Монголбанк руу хандсан иргэнд “албан ёсоор гомдол гарга” гэсэн ерөнхий хариу өгдөг нь ойлгомжтой ч, иргэдийн бухимдал, шударга бусын мэдрэмжийг арилгахад хангалтгүй байна.

Ийм тогтолцоог засахын тулд дараах бодит алхмууд зайлшгүй шаардлагатай:

1. Тэтгэврийн зээлийн хүүгийн дээд хязгаарыг хуульчлах
   Тогтмол, төрөөс баталгаажсан орлоготой зээлд өндөр хүү тооцохыг хязгаарлах.

2. Нэг удаагийн суутгал, даатгалыг ил тод, сонголттой болгох
   Албадмал даатгалыг болиулж, бодит ашиг, эрсдэлийг ойлгомжтой тайлбарлах.

3. “Жинхэнэ олгох дүн”-г томоор, тод харуулах журам
   Тооцоолсон дүн биш, иргэний гар дээр очих бодит мөнгийг урьдчилан заавал ойлгуулах.

4. Ахмад настанд зориулсан санхүүгийн тусгай хамгаалалт
   Нас, мэдээллийн тэгш бус байдлыг харгалзсан тусгай зохицуулалт хэрэгтэй.

ТОВЧХОНДОО:

Ахмадын тэтгэвэр бол ашиг олох түүхий эд биш. Энэ бол улсын нийгмийн гэрээ, хөдөлмөрийн үнэлэмж, хүний амьдралын баталгаа юм. Хэрэв бид “эдийн засгаа ээлтэй болгоё” гэж ярьсаар байж, хамгийн эмзэг бүлгийнхээ хуримтлалыг хууль ёсны нэрээр шингээж байвал энэ бол хөгжил биш, ёс суртахууны доройтол юм. Тэтгэврийн зээл нэрийн дор тэтгэврийг “нимгэлдэг” энэ тогтолцоо зогсох ёстой. Үүнийг зогсоох нь ганц ахмадын асуудал биш маргаашийн тэтгэвэр авагч бид бүхний ирээдүйн асуудал юм.