Олон улс, хотууд “машин‑тулсан” хөдөлгөөний бодлогоос шилжиж нийтийн тээврийг, алхалт, дугуй унах зэрэг идэвхтэй хөдөлгөөнийг урамшуулах бодлогыг хөгжүүлж байна. Үүний нэг арга нь иргэдийг тээврийн сонголтоор нь оноо, урамшуулал өгөх систем юм. Эдгээр нь:

✅ App‑суурилсан оноо, шагнал систем:

• BetterPoints (United Kingdom гэхэд) алхах, дугуй унах, нийтийн тээврээр зорчих бүрт оноо олгодог. Цуглуулсан оноог хөнгөлөлт, худалдааны ваучер эсвэл сайн үйлсэд хандивлах боломжтой.

• Klima‑Taler (Германд ба олон хотод) — нийтийн тээврийн урамшууллын оноо олгож, тэдгээрээр автобус, галт тэрэгний унаа, кафе‑ийн хөнгөлөлт гэх мэт урамшууллыг солих боломжтой.

Эдгээр системүүд нь ашиглахад хялбар, app‑тай холбогддог тул хэрэглэгчдийн идэвхийг нэмэгдүүлдэг.

🔎 Зарим хотууд өөрсдийн тохиргоотой оноо/үл хөдлөх урамшууллын системүүд бий болгох дээр ажиллаж байна. Үүнд:

• Нийтийн тээвэр, алхалт, дугуйн хоорондын холболтыг сайжруулах (жишээ нь Сингапурын “car‑lite” бодлого).

• Автобус, галт тэргээр зорчих бүрт оноо цуглуулах, дараа нь оноогоор тааваргүй зорчих, урамшууллын эрх авах боломж.

🧠 Юугаар урамшуулдаг вэ? – Эрх ба ашиг тус

Иргэд оноо цуглуулснаар авах боломжтой эрх, урамшуулал нь:

🔹 Тээврийн ашиг тус

• Үнэгүй эсвэл хөнгөлөлттэй автобус/метро уналт.

• Онцгой зорчигчийн давхар эрх (priority boarding, off‑peak унаа эрх гэх мэт).

• Бусад нийтийн үйлчилгээний хөнгөлөлт.

🔹 Нийгмийн урамшуулал

• Оноогоор соёл, спортын байгууламжид хөнгөлөлт авах, аялал жуулчлалын багц авах.

• Хувь хүний эрүүл мэндийн урамшуулал, даатгалын хөнгөлөлтөд ашиглах.

🔹 Байгаль орчны урамшуулал

• Байгаль орчны эко‑оноо цуглуулж, хаа нэгэнд шилжүүлэх, хувь нэмрээ бохих системтэй холбоотой шагнал.

📊 Яагаад ийм системүүд үр дүнтэй вэ?

Оноо/урамшууллын системүүд нь зөвхөн хямд унаагаар л шийдэгдэхгүй тул үр дүнтэй байдаг:

1. Зөв дадлыг төлөвшүүлэх — байнгын хэрэглээнд нөлөөлдөг (харин ганц хөнгөлөлт үргэлж үр дүнгүй байдаг).

2. Оролцогчдын мотиваци нэмэгддэг — хэрэглэгч өөртөө ашиг хүртэх боломжтой болсон үед илүү идэвхтэй сонголт хийдэг.

3. Зөвлөмжтэй уялдсан байдаг — нийтийн тээвэр сайн хөгжсөн тохиолдолд л энэ систем сайн ажиллана.

Монгол Улсад хэрэгжих боломж: 

Монгол Улсын нийтийн тээвэр:

• Улаанбаатар хотод UBCARD, U‑money‑тэй ухаалаг карт ашиглан автобусны төлбөр хэрэглэдэг.

Энэ технологи дээр оноо цуглуулах системийг нэмж суурилуулах боломжтой. Жишээ нь:

📌 Смарт карттай холбогдсон аппликейшнд:

• Автобус/метро унасан бүрт оноо нэмэх.

• Нэг өдөр алхсан/дугуй унасныг GPS/туузыг ашиглан оноо өгөх.

• Онцгой шагнал, үнэгүй зорчих эрх, урамшууллын кодуудыг олгох.

📌 Хотын түгжрэл, агаарын бохирдол бууруулах бодлоготой уялдуулж:

• Илүү их оноо — илүү их хөнгөлөлт.

• Нийгмийн хариуцлагын урамшууллыг нэмэгдүүлэх.

📌 Бодлогын алхмууд

1. Бодлогын хүрээ, зорилго тодорхойлох

• Ковидын дараах хөдөлгөөн, ажил хэрэгч цагуудаа эко‑тээврийн урамшууллаар уялдуулах.

2. Технологийн шийдэл боловсруулах

• Ухаалаг карт, мобайл апп ашиглан оноо цуглуулах платформыг бий болгох.

3. Урамшууллын багц

• Нийтийн тээвэр, соёл, спортын боломжуудын хамтарсан урамшуулал.

4. Туршилт ба үнэлгээ

• Нэг дүүрэг, эсвэл байгууллагаас эхлэн туршилт явуулж үр дүнг хэмжих.