“Залилан бол Монголд бэлэн хоол мэт…” цахим орчинд гарсан л бол жимтэй өгөөш мэт иргэдийг татдаг болжээ. Өдөр болгон бүртгэгдэж буй онлайн гэмт хэргийн материалыг харахад ганц нэг хүн биш, бүр 100 задгай хэргийн материалтай мөрдөгч ч олон байна гэж цагдаагийн албаныхан хэлж байна. **Энэ бол зүгээр нэг “хэн нэгэн хохирлоо алдсан” асуудал биш  нийгэмд олон нийтийн тархинд “амархан мөнгө олох боломж байна” гэсэн буруу сэтгэхүйг суулгасан аюултай үзэгдэл юм.

Зохиомол өгөөш: Бүх сувгаар орж ирж байна

Залилагчид аялалын компани, гар утасны аппликейшн, онлайн шоп, сугалаа, “ажил хийгээд мөнгө авна” гэх фэйсбүүк/телеграм зар гээд бүхий л хүний өдөр тутмын хэрэгцээгээр дамжин иргэдийг “өгөөшлөн” хуурдаг. Энэ төрлийн залилан гарч ирэх болгондоо илүү мэргэжлийн, илүү итгэмхий харагдах байдлаар “амархан мөнгө олно” гэсэн сэдлийг ашигладаг.

БАРИМТ: ЗАЛИЛАНГИЙН ӨСӨЛТ, ХОХИРОЛ

Өсөн нэмэгдэх хохирол

• 2025 онд залилах гэмт хэргээс улбаатай хохирол нийтдээ ~694 тэрбум төгрөг хүрсэн гэж урьдчилсан мэдээлэл гарсан.

• Үүнээс цахим орчинд үйлдэгдсэн залилах гэмт хэрэг 12,233 буюу 83.6 % нь эзэлж байна.

• Өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад энэ төрлийн гэмт хэрэг өсөх хандлагатай байгаа нь тодорхой байна.

Онлайн залилангийн тоо

• 2015 онд зөвхөн 17 цахим залилангийн хэрэг бүртгэгдэж байсан бол 10 жилийн дараа 2025 оны эх 9 сарын байдлаар тоо нь 9,755 болж өссөн байна.

• 2025 онд цагдаагаар бүртгэгдсэн 15,000 залилангийн хэрэг нь бүх гэмт хэргийн 35 %–ийг эзэлж, 87 % нь онлайн хэлбэртэй.

• Зарим өдөрт 25–30 шинэ онлайн залилангийн хэрэг бүртгэгддэг байна.

 Иргэдийн мэдээллийн боловсрол ба аюулгүй байдал

• Монгол Улсын хүн амын зөвхөн ~43.8 % нь үндсэн цахим мэдлэгтэй, 21.3 % нь кибер аюулгүй байдлын мэдлэгтэй гэж судалгаа гарсан.

• Энэ нь иргэдийн олон нь шаардлагатай ур чадваргүйгээсээ болж итгэмхий байдалд автаж залилуулж байгаа шалтгаан болдог.

 Хэн хамгийн их хохирч байна вэ?

Зарим эх сурвалжийн мэдээллээр нас ахисан, мэдээллийн боловсрол багатай хүмүүс онлайн залилангийн хамгийн эмзэг бүлэг болоод байна. Зарим судалгаанд 25–44 насны хүмүүс, ялангуяа эмэгтэйчүүд, хялбар мөнгө олно гэсэн амлалтанд итгэж төлбөрөө шилжүүлдэг гэж тэмдэглэсэн байна.

ХУУЛЬ, ШҮҮХ: ХУУЛЬ ТОГТОЛЦОО ХАНГАЛТГҮЙ БАЙНА

Одоогийн Эрүүгийн хуулийн 17.3 дугаар зүйл залилах гэмт хэргийг зохицуулдаг ч шүүхээр шийдвэрлэсэн ч хохирлыг эргүүлэн авах явц хүнд, боломжгүй тохиолдол их байна гэж хуулийн мэргэжилтнүүд хэлдэг. Иргэд 100 төгрөгийн төлбөр дээр шүүхээр шийдвэрлүүлсэн ч шийдвэр гүйцэтгэгдэж байгаа гэж тооцогддог ийм тогтолцоо залилагчдын “ацан шалаанд” өгч буй бэлэн хоол мэт үргэлжилж байна.

ТОВЧХОНДОО: 

• Залилан, онлайн залилангийн хэрэг жил ирэх тусам өсөж, цаашид улам олон хүн хохирох эрсдэлтэй байна.

• Одоогийн хуулийн зохицуулалт, иргэдийн мэдээллийн боловсролын дутагдал нь энэ муу үзэгдлийг улам тэтгэж байна.

• Залилагчид хуулийн цоорхой, иргэдийн итгэмхий зан, мэдээлэлгүй байдлыг ашиглан асар их мөнгийг авлигагүйгээр “олон хүний халаасруу” шилжүүлж байна.

Та өөрийн ойр дотны хэн нэгэнд залилангаас сэргийлэх зөвлөмжийг заавал сануулж байгаарай...