Хүн амын өсөлт эдийн засгийн баталгаа мөн үү?

     Хүн амын өсөлт нь аливаа улсын эдийн засгийн урт хугацааны тогтвортой байдлыг тодорхойлогч гол хүчин зүйлсийн нэг. Ялангуяа тэтгэврийн даатгал нь үе хоорондын шилжилтийн зарчимд тулгуурладаг тогтолцоо тул өнөөдрийн хөдөлмөр эрхлэгчид тухайн үеийн ахмад настнуудын тэтгэврийг санхүүжүүлж, ирээдүйд төрөх хүүхдүүд дараагийн үеийн нийгмийн даатгалын эх үүсвэр болдог. Монгол Улс одоогоор харьцангуй залуу хүн амтайд тооцогддог ч энэ давуу тал мөнх бус. Сүүлийн жилүүдэд төрөлтийн түвшин аажмаар буурч, хотжилт, амьжиргааны өртөг, хөдөлмөрийн зах зээлийн дарамт гэр бүлүүдийн хүүхэдтэй болох шийдвэрт нөлөөлж эхэлсэн.

Монголын хүн ам зүйн шилжилтийн эрсдэл

Статистик үзүүлэлтүүдээс харахад Монгол Улсын нийт төрөлтийн түвшин 2014 оноос хойш тогтмол буурч, нэг эмэгтэйд ногдох хүүхдийн тоо 2.1–2.3 орчимд хэлбэлзэж байна. Энэ нь нөхөн үржихүйн доод түвшинд дөхөж очиж буй дохио юм. Хэрэв уг үзүүлэлт 2-оос доош удаан хугацаанд хадгалагдвал:

• Ирээдүйн ажиллах хүчний тоо буурна

• Тэтгэвэр авагчдын эзлэх хувь нэмэгдэнэ

• Нийгмийн даатгалын сангийн алдагдал гүнзгийрэх эрсдэл үүснэ

Өнөөдөр нэг тэтгэвэр авагчийг ойролцоогоор 3 орчим хөдөлмөр эрхлэгч тэжээж байгаа бол ирээдүйд энэ харьцаа 2:1, цаашлаад 1.5:1 болж буурах магадлалтайг судлаачид анхааруулдаг.

Хятад, Япон, Солонгосын сургамж...

Олон улсын жишээ харуулахад төрөлтийн уналтыг хожуу анзаарч, бодлогоо оройтож зассан улс орнууд асар өндөр өртөг төлж байна.

• Япон: 1990-ээд оноос хойш төрөлтийн түвшин 1.3 орчимд хадгалагдсанаар өнөөдөр нийт хүн амын 30 гаруй хувь нь 65-аас дээш настай болсон.

• Өмнөд Солонгос: 2024 онд дэлхийн хамгийн бага төрөлтийн түвшин (0.7 орчим)-д хүрч, цэрэг, үйлдвэрлэл, боловсролын салбарт ажиллах хүчний хомсдол бодит асуудал болсон.

• Хятад: Нэг хүүхдийн бодлого богино хугацаанд хүн амын өсөлтийг хязгаарласан ч урт хугацаанд хөдөлмөрийн зах зээл, тэтгэврийн тогтолцоонд хямрал үүсгэсэн.

Эдгээр орнуудын нийтлэг алдаа нь төрөлтийг хориглосон бодлогыг өөрчлөхөөс гадна, гэр бүлд ээлтэй нийгмийн орчныг бүрдүүлж чадаагүй явдал байв.

Монгол Улсад “2+” загвар яагаад чухал вэ?

Монголын судлаачид, хүн ам зүйчдийн дунд нэгэнтээ зөвшилцөлд хүрээд буй нэг санал бол

Нэг өрх дунджаар дор хаяж 2 хүүхэд өсгөх нөхцөлийг бүрдүүлэх

Энэ нь албадлага бус, харин

• Хүүхэд асрах үйлчилгээ хүртээмжтэй байх

• Эцэг эхийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих

• Орон сууц, боловсрол, эрүүл мэндийн зардлын дарамтыг бууруулах

• Олон хүүхэдтэй өрхийг татвар, нийгмийн бодлогоор урамшуулах замаар хэрэгжих ёстой. 

Тэтгэврийн тогтолцооны ирээдүйн гурван хувилбар:

1. Одоогийн чиг хандлага хадгалагдвал

   • Тэтгэврийн насыг үе шаттай нэмэх

   • Шимтгэлийн хувь өсөх

   • Залуу үеийн татварын ачаалал нэмэгдэх

2. Төрөлтийг дэмжсэн бодлого амжилттай хэрэгжвэл

   • Ажиллах хүчний нөхөн үйлдвэрлэл хангагдана

   • Нийгмийн даатгалын сан тогтвортой байна

   • Эдийн засгийн дотоод эргэлт сайжирна

3. Хосолсон хувилбар

   • Төрөлт + хөдөлмөрийн бүтээмж + сайн дурын хуримтлал

   • Тэтгэврийн тогтолцооны эрсдэл тархмал болно

ТОВЧХОНДОО: 

     Монгол Улс өнөөдөр хүн ам зүйн цонх нээлттэй байгаа ховор боломжит үедээ байна. Энэ давуу талыг ашиглаж чадвал ирээдүйн тэтгэврийн дарамт, ажиллах хүчний хомсдолоос урьдчилан сэргийлэх боломжтой. Харин бодлого хойшлогдвол Хятад, Япон, Солонгосын туулсан замаар орох эрсдэл бодитоор оршиж байна. Иймд төрөлтийг уриалах бодлого нь зөвхөн хүн амын тоо бус, нийгмийн даатгал, эдийн засаг, үндэсний аюулгүй байдлын бодлого гэдгийг өнөөдрөөс ойлгож, урт хугацааны нэгдсэн стратеги боловсруулах шаардлагатай байна.